ana sayfa

YAPIDA DENETİM ve PROFESYONEL SORUMLULUK SİGORTASI

Fatma ÇÖLAŞAN

Amerika, Kanada ve Avrupa'nın hemen tüm gelişmiş ülkelerinde kullanılan denetim sisteminde, "Yapı Sigortası" ve "Denetim Şirketleri" diye adlandırılan kurumlar yoktur. Buralarda Yapı Sigortası yerine, yapı elde etme sürecinde hizmet veren tüm grupların kendilerine ait sigorta çeşitlerinin zincirleme birbirlerine eklendiği sistemler vardır.

Son zamanlarda ülkemizde yaşanan sel ve deprem felaketleri, yapı denetimi sistemimizin çarpıklığını tekrar gündeme yerleştirmiştir. Konuyla ilgili olarak basında birçok yazı yazılmış, Türkiye'nin yapım işlerinden sorumlu Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, denetim sorumluluğunu üstlenecek bir sistem arayışına girmiştir. Bu konuda, 1998 ilkbaharından başlayarak, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Yüksek Fen Kurulu'nda bir takım çalışmalar başlatılmıştır.

Çalışmalar, önce "yapı sigortası" diye adlandırılan bir sistemi ve "denetim şirketleri" olarak bahsedilen denetleme kuruluşlarını ele almıştır. Bu sistem Fransa'da çok uzun yıllar önce kurulmuş olan ve halen sadece Fransa, Portekiz, Mısır ve Porto Riko'da uygulanan, kısacası geçerliliği çok tartışılır bir sistemdir. Nitekim, Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği'nin Aralık 1998'de Ankara'da düzenlediği geniş katılımlı panele, Fransız sistemini anlatmak için özel olarak davet edilen Fransız konuşmacının (Prof. Jean Marie Gauvin, SYNTEC Sorumluluk Komitesi Üyesi) verdiği bilgiler ve sorulan sorulara karşılık alınan cevaplar, Fransız sisteminin Türkiye'de uygulanmasının doğru olamayacağını göstermiştir. Bu sistemde, yapının herhangi bir şekilde zarar görmesini takiben "yapı sigortası" şirketi hemen zararı ödemekte fakat daha sonra kusurlu grubun (tasarımcı, müteahhit, kontrol, üretici vs.) bulunup, kusurun kendilerine rücu edilmesi yıllar sürmekte, böylece sistem işverene çok palalıya mal olmaktadır. Ayrıca "denetim şirketlerinin" sadece birkaç büyük şirketten oluşmaları, bu konuda tekelleşme yaratmakta ve şeffaflıktan uzak, sakıncalı uygulamalar yapılabilmektedir. Ayrıca bu denetim şirketlerinin, çeşitli grupların ortaklığıyla (ekonomistler, müteahhitler, avukatlar, mühendisler vs.) kuruluyor olması, söz konusu ülkelerde mühendislik alanındaki gelişmeyi hemen hemen bütünüyle engellemektedir. Fransız mühendislik kuruluşları, bu yanlış sistemin de büyük etkisiyle, yurtdışına açılamamışlar; örneğin Amerika, Kanada, İngiltere ile karşılaştırıldığında, çok küçük ve önemsiz bir konumda kalmışlardır.

Amerika, Kanada ve Avrupa'nın hemen tüm gelişmiş ülkelerinde kullanılan denetim sisteminde, "Yapı Sigortası" ve "Denetim Şirketleri" diye adlandırılan kurumlar yoktur. Buralarda Yapı Sigortası yerine, yapı elde etme sürecinde hizmet veren tüm grupların kendilerine ait sigorta çeşitlerinin zincirleme birbirlerine eklendiği sistemler vardır. Örneğim teknik müşavirlik hizmetlerinde müşavirler, "Profesyonel Sorumluluk Sigortası" çatısı altında işverenlerine bağlıdırlar.

Müteahhitler, sadece kendi yaptıkları işlerden dolayı sorumluluk almakta ve işverenlerine başka bir sigorta çeşidi ile garanti vermektedirler. Cihaz üreticileri ise sigorta değil; ISO 9000 vs. gibi kalite belgeleri ile çalışmak zorundadırlar. Müteahhittin ayrıca, üçüncü kişilere verebileceği zararlardan ötürü kaza sigortası benzeri sigortalar istenmektedir. İşin sahibi ise, malını tabii afetlere vb. karşı sigortalayabilir. İşte çağdaş uygulamalarda, bütün bu sigorta çeşitlerinin ucuca eklenmesiyle bir "Yapı denetimi sistemi" elde edilmektedir. Bu sisteme "yapı sigortası" denmesi yanlıştır. Yine Amerika, Kanada, İngiltere ve Avrupa'nın hemen tüm gelişmiş ülkelerinde, denetim hizmetlerini "denetim şirketleri" değil, "teknik müşavirler" (Müşavir mühendis ve mimarlar) üstlenmiştir. Bu ülkelerde yüzlerce, binlerce teknik müşavirlik şirketi vardır ve bunlar verdikleri fikir hizmetine karşı çok ağır şartlarda Profesyonel Sorumluk Sigortası kapsamında, kendi kalitelerini işverenlerine garanti etmektedirler. Profesyonel Sorumluluk Sigortası, sadece müşavir mühendislik hizmetleri için uygulanmakta ve müşavirlik kuruluşları öncelikle genel bir sigorta kapsamına alınmaktadır. Örneğin "A" müşavirlik şirketi yıllık .................TL. miktarda genel sigortaya sahip olabilmektedir. İş bazında ise, işverenin istekleri doğrultusunda daha fazla değerde bir sigorta istenirse, buna "proje sigortası" denmekte ve yine Profesyonel Sorumluluk Sigortası koşulları ile ve ilave primleri, bahsedilen projenin işvereni tarafından ödenmek üzere, bu "proje sigortası" yaptırılmaktadır. Profesyonel Sorumluk Sigortası, kesin teminat yerine geçmekte, işverene teminattan çok daha geçerli garantiler vermektedir. Burada özel sektör kendi kendini kontrol etmekte, yani bir çeşit oto-kontrol sağlamaktadır. Böylece "müşavirlik belgesi", "müşavirlik karnesi" gibi; verilişlerinin nedeni çok iyi değerlendirilemeyecek, zaman içinde benzerleri gibi elden ele dolaşmaya uygun ve bozulmaya açık olacak sistemler de, bu oto-kontrol sayesinde kendiliğinden geçersiz kılınmış olacaktır.

Ülkemizde teknik müşavirlik kuruluşlarından, Profesyonel Sorumluluk Sigortası talep eden kuruluşlar bulunmaktadır. Örneğin Başbakanlık Toplu Konut İdaresi, Milli Eğitim Bakanlığı gibi kuruluşlar, son yıllarda "yapı denetimini" bağımsız müşavirlik kuruluşlarına vermişler ve geleneksel modellerle elde edilen sonuçlardan, çok daha iyi sonuçlar almışlardır. Sözü edilen ve benzeri diğer kuruluşlar, artık müşavirlik ihalelerinde Profesyonel Sorumluluk Sigortası istemektedirler ve bu uygulama Türkiye için çok büyük bir gelişmedir.

Ülkemizde bundan sonra uygulamaya konacak olan sistemlerin, zorunlu olarak ve kendiliğinden, ileri ülkelerden kopya edilerek ve "gerekirse" küçük değişiklikler yapılarak mevzuatımıza kazandırılmasıdır. Bu değişiklikler sayesinde; en uygun bedel artık en düşük bedel olamayacak, bedel tarifelerine gerek kalmayacak, teknik müşavire "müteahhit" denilmeyecek, her afetten sonra bir günah keçisi aranmasına gerek kalmayacaktır. Ancak bu modern uygulamalar hayata geçirildiği zaman, Türk müşavirleri, müteahhitleri ve üreticileri uluslar arası boyutta olması gerektiği gibi hizmet verebileceklerdir.